Ontwerpgericht onderzoek: kennis ontwikkelen door oplossingen te ontwerpen

Hoe pak je een complex vraagstuk aan waarvoor nog geen pasklare oplossing bestaat? Ontwerpgericht onderzoek biedt een aanpak waarbij onderzoek en ontwerp hand in hand gaan. Onderzoekers bestuderen niet alleen een probleem, maar ontwikkelen ook een oplossing, toetsen die in de praktijk en gebruiken de bevindingen om zowel het ontwerp als de kennis over het vraagstuk te verbeteren.

Wat is ontwerpgericht onderzoek?

Ontwerpgericht onderzoek is een systematische manier om praktische problemen te onderzoeken en aan te pakken door een oplossing te ontwerpen en te evalueren. Die oplossing kan bijvoorbeeld een product, dienst, werkwijze, interventie, digitaal hulpmiddel of onderwijsaanpak zijn.

Het doel is tweeledig. Het onderzoek moet bijdragen aan een bruikbare oplossing voor de praktijk én inzichten opleveren die ook buiten de directe situatie relevant kunnen zijn. Een ontwerp wordt daarom niet zomaar bedacht of ingevoerd: keuzes worden onderbouwd met kennis, getest en waar nodig aangepast.

Hoe verloopt het proces?

Ontwerpgericht onderzoek kent geen vaste route die in elk project hetzelfde is. Vaak doorloopt een onderzoeker wel een aantal terugkerende fasen. Deze kunnen elkaar overlappen en worden regelmatig herhaald.

1. Het vraagstuk verkennen: De onderzoeker brengt de situatie, betrokkenen, behoeften en bestaande kennis in kaart. Daarbij wordt onderzocht wat het probleem precies is en voor wie het gevolgen heeft.
2. Ontwerpcriteria formuleren: Op basis van de verkenning worden voorwaarden opgesteld waaraan een mogelijke oplossing moet voldoen. Denk aan gebruiksgemak, toegankelijkheid, veiligheid of haalbaarheid.
3. Een oplossing ontwerpen: Er worden één of meer ideeën uitgewerkt. Dat kan beginnen met een schets of prototype en later uitgroeien tot een volledig product of een nieuwe werkwijze.
4. De oplossing testen: Het ontwerp wordt in de praktijk uitgeprobeerd. Onderzoekers verzamelen gegevens over bijvoorbeeld gebruik, ervaringen, effecten en knelpunten.
5. Evalueren en verbeteren: De resultaten worden vergeleken met de ontwerpcriteria. Op basis daarvan wordt het ontwerp aangepast, opnieuw getest of verder onderbouwd.
6. Kennis delen: Tot slot beschrijft de onderzoeker wat is ontworpen, hoe het is onderzocht, wat de resultaten zijn en welke inzichten ook voor andere situaties van waarde kunnen zijn.

Een voorbeeld

Stel dat een school merkt dat leerlingen huiswerkopdrachten niet altijd begrijpen. Een ontwerpgericht onderzoek kan beginnen met gesprekken met leerlingen en docenten en een analyse van bestaande opdrachten. Vervolgens formuleert het onderzoeksteam ontwerpcriteria, zoals duidelijke taal, overzichtelijke stappen en ruimte voor vragen.

Op basis daarvan wordt een nieuw format voor huiswerkopdrachten ontwikkeld. Een groep leerlingen en docenten probeert het format uit. Hun ervaringen en de resultaten worden verzameld en geanalyseerd. Blijkt bijvoorbeeld dat de instructies duidelijker zijn, maar de planning nog verwarrend is, dan kan het format worden aangepast en opnieuw getest. Zo ontstaat zowel een bruikbare oplossing als inzicht in de kenmerken van effectieve instructies.

De rol van gebruikers en betrokkenen

Een belangrijk kenmerk van ontwerpgericht onderzoek is de aandacht voor de mensen die met het probleem en de oplossing te maken hebben. Gebruikers, professionals, opdrachtgevers en andere betrokkenen kunnen bijdragen aan het verkennen van het vraagstuk, het ontwikkelen van ideeën en het testen van prototypes.

Die betrokkenheid maakt de kans groter dat een ontwerp aansluit op de praktijk. Tegelijk vraagt samenwerking om duidelijke afspraken. De onderzoeker moet bijvoorbeeld helder maken wie beslissingen neemt, hoe uiteenlopende belangen worden meegewogen en hoe onderzoeksgegevens worden verzameld en gebruikt.

Wat maakt het onderzoek zorgvuldig?

Omdat ontwerpgericht onderzoek gericht is op verandering, is het belangrijk om het proces goed te documenteren. Een zorgvuldige studie maakt duidelijk waarom bepaalde ontwerpkeuzes zijn gemaakt, welke gegevens zijn verzameld en hoe conclusies tot stand zijn gekomen.

Ook is het nodig om verder te kijken dan de vraag of betrokkenen het ontwerp prettig vinden. Een evaluatie kan bijvoorbeeld onderzoeken of de oplossing het beoogde probleem daadwerkelijk vermindert, voor wie dat geldt en onder welke omstandigheden. Daarbij kunnen interviews, observaties, vragenlijsten, gebruiksgegevens of andere methoden worden gecombineerd.

Voordelen en aandachtspunten

Ontwerpgericht onderzoek kan helpen om oplossingen te ontwikkelen die beter aansluiten bij de praktijk. Doordat ideeën vroeg worden getest, kunnen problemen aan het licht komen voordat een oplossing op grote schaal wordt ingevoerd. De herhaalde cyclus van ontwerpen, toetsen en verbeteren levert bovendien inzicht op in waarom een aanpak werkt of juist niet.

De aanpak kent ook uitdagingen. Ontwerpen en testen kosten tijd, en de praktijk kan tijdens het onderzoek veranderen. Bovendien zijn resultaten uit één situatie niet automatisch toepasbaar op elke andere context. Daarom is het belangrijk om de omstandigheden van het onderzoek goed te beschrijven en voorzichtig te zijn met algemene conclusies.

Wanneer is ontwerpgericht onderzoek geschikt?

Deze aanpak is vooral geschikt wanneer er een herkenbaar praktijkprobleem is, maar nog onduidelijk is welke oplossing het beste werkt. Ze past bijvoorbeeld bij onderzoek naar nieuwe diensten, digitale toepassingen, lesmateriaal, zorginterventies, werkprocessen of beleidsaanpakken.

Ontwerpgericht onderzoek verbindt dus analyseren met maken en toetsen. Door praktijkkennis en onderzoeksmethoden te combineren, kunnen onderzoekers werken aan oplossingen die niet alleen bedacht zijn, maar ook onderbouwd en in de praktijk beproefd.

Veelgestelde Vragen over Ontwerpgericht Onderzoek: Een Verkenning van Concepten en Methodologieën

1. Wat is een ontwerponderzoek?
2. Wat is ontwerpgericht?
3. Wat zijn 3 soorten onderzoek?
4. Wat is het design van een onderzoek?
5. Wat is een ontwerpend onderzoek?
6. Hoe ziet een ontwerpgericht onderzoek eruit?
7. Wat zijn de 5 stappen van Design Thinking?

Wat is een ontwerponderzoek?

Een ontwerponderzoek is een onderzoek waarbij je een oplossing ontwikkelt voor een concreet vraagstuk en onderzoekt hoe goed die oplossing werkt. Dat kan bijvoorbeeld een product, dienst, lesmethode of werkproces zijn. Je brengt eerst het probleem en de behoeften van betrokkenen in kaart, stelt eisen op voor het ontwerp en maakt vervolgens een eerste versie. Die test je in de praktijk en verbeter je op basis van de resultaten. Zo levert een ontwerponderzoek niet alleen een bruikbare oplossing op, maar ook kennis over waarom en onder welke omstandigheden die oplossing werkt.

Wat is ontwerpgericht?

Ontwerpgericht betekent dat je een vraagstuk onderzoekt door gericht een oplossing te ontwikkelen en te verbeteren. Je brengt eerst de behoeften en omstandigheden in kaart, maakt vervolgens een ontwerp en test dit in de praktijk. Op basis van de resultaten pas je de oplossing aan. Zo levert ontwerpgericht werken niet alleen een bruikbaar resultaat op, maar ook kennis over waarom en wanneer dat resultaat werkt.

Wat zijn 3 soorten onderzoek?

Er bestaat geen universele indeling, maar onderzoek wordt vaak verdeeld in drie soorten: fundamenteel onderzoek, dat nieuwe kennis en theorieën ontwikkelt; toegepast onderzoek, dat bestaande kennis inzet om een praktisch probleem op te lossen; en ontwerpgericht onderzoek, waarbij een oplossing, product of werkwijze wordt ontworpen, in de praktijk getest en verbeterd. Deze categorieën kunnen elkaar overlappen: ontwerpgericht onderzoek is vaak ook praktijkgericht.

Wat is het design van een onderzoek?

Het design van een onderzoek is het plan dat beschrijft hoe je een onderzoeksvraag gaat beantwoorden. Het omvat onder meer de gekozen onderzoeksmethoden, de deelnemers of bronnen, de manier waarop gegevens worden verzameld en geanalyseerd, en de stappen van het onderzoek. Bij ontwerpgericht onderzoek beschrijft het design ook hoe een oplossing wordt ontwikkeld, getest en verbeterd. Een helder onderzoeksdesign zorgt ervoor dat de aanpak past bij het vraagstuk en dat de resultaten zorgvuldig kunnen worden beoordeeld.

Wat is een ontwerpend onderzoek?

Een ontwerpend onderzoek is een onderzoek waarbij je een oplossing voor een praktisch vraagstuk ontwikkelt en onderzoekt. Je verkent eerst het probleem en de behoeften van betrokkenen, maakt vervolgens een ontwerp of prototype en test dit in de praktijk. Op basis van de resultaten verbeter je het ontwerp en trek je conclusies over wat werkt, voor wie en onder welke omstandigheden. Zo levert ontwerpend onderzoek zowel een praktische oplossing als nieuwe kennis op.

Hoe ziet een ontwerpgericht onderzoek eruit?

Een ontwerpgericht onderzoek begint met het verkennen en analyseren van een praktijkprobleem. Daarna worden de behoeften van betrokkenen en de voorwaarden voor een goede oplossing vastgesteld. Op basis daarvan ontwikkelt de onderzoeker een ontwerp, zoals een product, werkwijze of interventie, en test dit in de praktijk. De resultaten laten zien wat werkt en wat verbeterd kan worden. Vaak wordt het ontwerp vervolgens aangepast en opnieuw getest. Zo levert het onderzoek zowel een bruikbare oplossing als nieuwe inzichten op.

Wat zijn de 5 stappen van Design Thinking?

De vijf stappen van Design Thinking zijn empathiseren, definiëren, ideeën bedenken, prototypen maken en testen. Eerst onderzoek je de behoeften en ervaringen van de mensen voor wie je een oplossing wilt ontwerpen. Daarna omschrijf je het probleem, bedenk je mogelijke oplossingen en werk je een idee uit tot een eenvoudig prototype. Dat prototype test je met gebruikers, zodat je feedback krijgt en het ontwerp kunt verbeteren. De stappen verlopen niet altijd in een vaste volgorde: inzichten uit een test kunnen bijvoorbeeld aanleiding zijn om het probleem opnieuw te definiëren of een ander idee uit te werken.